Φεύγουν οι δικοί μας, έρχονται οι ξένοι: Η μετανάστευση στην Κύπρο
Η Κύπρος στο επίκεντρο της μετανάστευσης
Τα τελευταία χρόνια, η μετανάστευση αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά κοινωνικά ζητήματα στην Κύπρο, με ιδιαίτερη έμφαση στην αυξανόμενη παρουσία διεθνών φοιτητών. Ως μετανάστευση, ορίζεται η μετακίνηση ατόμων από μια χώρα σε μια άλλη, είτε για οικονομικούς, κοινωνικούς είτε για εκπαιδευτικούς λόγους, με σκοπό την προσωρινή ή μόνιμη εγκατάσταση. Η Κύπρος έχει εξελιχθεί σε έναν ελκυστικό προορισμό για σπουδές, προσελκύοντας νέους από διαφορετικά πολιτισμικά και κοινωνικά περιβάλλοντα. Η μετακίνηση αυτή, δεν αφορά μόνο την εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά συνδέεται άμεσα με ζητήματα κοινωνικής ένταξης, προσαρμογής και καθημερινής συμβίωσης. Οι διεθνείς φοιτητές καλούνται να αντιμετωπίσουν προκλήσεις όπως η γλώσσα, οι πολιτισμικές διαφορές και η δημιουργία νέων κοινωνικών σχέσεων, στοιχεία που επηρεάζουν σημαντικά την εμπειρία τους στο νέο περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτό, πραγματοποιήθηκε συνέντευξη με τον Δρ. Διονύσιο Πάνο, διδάσκοντα στο Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου, ο οποίος διαθέτει σημαντική ακαδημαϊκή και ερευνητική εμπειρία στον χώρο της Κοινωνιολογίας, της Επικοινωνίας και των Ψηφιακών Μέσων. Σύμφωνα με τις απόψεις του, το κύριο ερώτημα είναι πώς βιώνουν οι διεθνείς φοιτητές την κοινωνική ένταξη στην Κύπρο και ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν την εμπειρία τους;
«Το CUT Radio, ο ραδιοφωνικός σταθμός του ΤΕΠΑΚ, όπου πραγματοποιήθηκε η συνέντευξη»
Τα στοιχεία μιλούν: Ποιοι έρχονται και ποιοι φεύγουν
Κάποια από τα αποτελέσματα τα οποία αντλήσαμε από προηγούμενες έρευνες, μας έδειξαν τα εξής: ότι οι περισσότεροι φοιτητές στην Κύπρο είναι ντόπιοι κάτοικοι με ποσοστό 77,7%, ενώ οι ξένοι φοιτητές έχουν ποσοστό 23,3%, δηλαδή περίπου 1 στους 4 φοιτητές. Κάποια άλλα αποτελέσματα που ήταν ενδιαφέροντα, είναι ότι σε ιδιωτικά πανεπιστήμια, όπως το European University Cyprus, το ποσοστό των ξένων φοιτητών ξεπερνά αυτό των Κυπρίων φοιτητών συγκεκριμένα, το 70% είναι ξένοι φοιτητές. Επιπλέον, ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των φοιτητών είναι οι Ελλαδίτες φοιτητές, οι οποίοι αποτελούν το 64,3% των ξένων φοιτητών.
Ο τρόπος με τον οποίο διεξήγαμε την έρευνά μας είναι μέσω διαφόρων έμπιστων πηγών, οι οποίες αναφέρονται σε μετανάστες φοιτητές, μέσω δημοσιογραφικών άρθρων και μέσω της Υπηρεσίας Φοιτητικής Μέριμνας του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου. Ζητήσαμε αναλυτικά δεδομένα για όσους φοιτητές φοιτούν στο ΤΕΠΑΚ, είτε αυτά αφορούν προπτυχιακή, μεταπτυχιακή ή διδακτορική φοίτηση. Έπειτα, με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, αναλύσαμε τα δεδομένα που είχαμε και μας παρήγαγε κάποια γραφήματα
Στη συνέχεια μέσα από την συνέντευξη του Δρ. Διονύσιου Πάνου προκύπτουν κάποια ενδιαφέροντα ευρήματα που βοηθούν στην αξιολόγηση των πηγών μας. Συγκεκριμένα ο Δρ. Διονύσιος Πάνος είπε «είναι σαφές ότι η Κύπρος είναι μία χώρα η οποία προσελκύει ένα μεγάλο αριθμό ξένων φοιτητών» αναφέροντας όμως ότι «κυρίως όμως αυτό συμβαίνει στο χώρο των ιδιωτικών πανεπιστημίων» καθώς και πως «οι άνθρωποι μεταναστεύουν για καλύτερες προοπτικές, για σπουδές, για το μέλλον τους». Επιπλέον σε ότι αφορά την φοιτητική μετανάστευση αναφέρει ότι «το θέμα της μετακίνησης για εκπαιδευτικούς λόγους είναι κάτι που συνέβαινε πάντα». Για τους Ελλαδίτες μετανάστες αναφέρει ότι «αν μιλήσεις για ανθρώπους που προέρχονται από την Ελλάδα, η δυσκολία στην Κύπρο είναι μικρή λόγω γλώσσας» καθώς και ότι «η Κύπρος έχει έναν πιο έντονο πολυπολιτισμικό χαρακτήρα».
«Στιγμιότυπο από τη συζήτηση για τη μετανάστευση και την ένταξη των ξένων φοιτητών στην Κύπρο»
Στερεότυπα, ένταξη και πανεπιστήμιο: Μια κριτική ματιά
Τα λόγια του Δρ. Διονύσιου Πάνου αποκαλύπτουν μια σύνθετη πραγματικότητα για τη μετανάστευση και την ένταξη στην κυπριακή κοινωνία. Η ανάλυση των απαντήσεών του μας φέρνει στο φως τέσσερις βασικούς άξονες.
Πρώτος άξονας είναι η μετανάστευση και τα στερεότυπα. Συγκεκριμένα αναφέρεται στην συνέντευξη ότι η κοινωνία χωρίζει τους μετανάστες σε “καλούς” και “κακούς” μετανάστες ανάλογα με την προέλευση τους. Ο ρατσισμός στηρίζεται στο να θεωρείς κάποιο ξένο και κατώτερο. Τα στερεότυπα δεν έχουν βάση στην πραγματικότητα αλλά δημιουργούνται από τις κλειστές κοινωνίες.
Δεύτερος άξονας είναι η ένταξη στο πανεπιστήμιο. Συγκεκριμένα γίνεται αναφορά στο ότι υπάρχει δυσκολία σύνδεσης των ντόπιων με τους ξένους φοιτητές λόγω άγνοιας και όχι εχθρότητας. Οι ξένοι φοιτητές διστάζουν να κάνουν το πρώτο βήμα . Το ακαδημαϊκό προσωπικό κάνει κάθε προσπάθεια να μην υπάρχουν διακρίσεις μεταξύ των φοιτητών λόγω της εθνικότητας τους.
Τρίτος άξονας είναι η Κύπρος και η Λεμεσός . Συγκεκριμένα αναφέρει ότι η Λεμεσός έχει πιο έντονο πολυπολιτισμικό χαρακτήρα σε σχέση με αντίστοιχες πόλεις της Ελλάδας. Η Κυπριακή κοινωνία, είναι γενικά ανοιχτή και ανεκτική. Η γλώσσα παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο ένταξης των μεταναστών στην κυπριακή κοινωνία.
Τέταρτος άξονας είναι η εκπαίδευση. Το κράτος επενδύει στην εκπαίδευση αλλά δεν μπορεί να κρατήσει τους επιστήμονες του. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Δρ. Διονύσιος Πάνος , η επένδυση στην εκπαίδευση δεν είναι πολυτέλεια , είναι η σωστή επιλογή που αποδίδει πάντα πίσω στην κοινωνία
«Ο καθηγητής του ΤΕΠΑΚ Διονύσιος Πάνος κατά τη διάρκεια της συνέντευξης στο ραδιοφωνικό στούντιο του Cut-radio»
Μια κοινωνία σε μετάβαση: Τι μας διδάσκει η εμπειρία;
Σύμφωνα με τα λεγόμενα του συνεντευξιαζόμενου, η μετανάστευση είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο με πολλές οπτικές και σίγουρα δεν μπορεί να περιοριστεί σε μία μόνο άποψη και φαινομενική κατάσταση.
Αντίθετα, η μετανάστευση περιλαμβάνει άτομα τα οποία μετακινούνται για ένα καλύτερο μέλλον, μέχρι άλλα άτομα που μετακινούνται ακόμα και για οικονομικά οφέλη. Μέσω αυτού, έρχεται στην επιφάνεια και μία σημαντική αντίφαση όπου είναι το πώς ο κόσμος χωρίζει τους μετανάστες ως επιθυμητούς αλλά και μη επιθυμητούς.
Σε σχέση όμως με το γενικό θέμα της μετανάστευσης στην Κύπρο, αλλά και το κομμάτι ένταξης σε κοινωνικό τομέα αλλά και εκπαιδευτικό γίνεται επιβεβαίωση ότι παίζει ρόλο η χώρα προέλευσης, τα κίνητρα μετανάστευσης καθώς και το τι δυνατότητες μπορεί να προσφέρει η χώρα υποδοχής. Ειδικά, όσον αφορά την μετανάστευση για σκοπούς σπουδών, τονίζεται επίσης ότι η εκπαιδευτική μετανάστευση συνδέεται με της ευκαιρίες που μπορεί να δώσει η κάθε χώρα.
Όταν αυτές οι ευκαιρίες είναι περιορισμένες, ενισχύεται το φαινόμενο “διαρροής εγκεφάλων”, όπως φάνηκε χαρακτηριστικά στην περίπτωση της Ελλάδας, κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Κλείνοντας, η συνέντευξη υπογραμμίζει σημαντικά, το ότι η πρόκληση δεν είναι μόνο το πως πρέπει να διαχειρίζεται η μετανάστευση αλλά και η δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέπουν τόσο την ομαλή ένταξη των μεταναστών όσο και την παραμονή των νέων στις χώρες τους. Η εκπαίδευση και τα πανεπιστήμια, μπορούν να λειτουργήσουν ως βασικοί χώροι ένταξης και εξέλιξης, μέσα σε μία πιο δίκαιη και ισορροπημένη κοινωνία.
«Φοιτητές διαφορετικών καταγωγών σε πανεπιστημιακό χώρο»
Το σχετικό mini-podcast κύπριας φοιτήτριας που μετάναστευσε στο εξωτερικό για 6 μήνες μέσα του προγράμματος Erasmus:
Το σχετικό mini-podcast μετανάστη φοιτήτη που ήρθε στην Κύπρο για σπούδες είναι διαθέσιμο εδώ: