Ποιος πληρώνει τελικά τις σπουδές; Η αθέατη ανισότητα των Ευρωπαίων φοιτητών
Σπουδάζουμε περισσότερο, δουλεύουμε λιγότερο: η παγίδα του Ευρωπαϊκού Νότου
Η κρατική στήριξη κάνει τη διαφορά: εργασία χωρίς ρίσκο στον Βορρά
Ο ενιαίος χάρτης δείχνει καθαρά ότι οι χώρες που στηρίζουν οικονομικά τους φοιτητές, είναι και εκείνες όπου οι νέοι μπορούν να εργάζονται χωρίς να εγκαταλείπουν τις σπουδές τους. Στη Δανία, για παράδειγμα, σχεδόν το 29% των φοιτητών εργάζονται, στην Ισλανδία πάνω από 30% και στη Φινλανδία επίσης υψηλά ποσοστά, και αυτό συμβαίνει επειδή το κράτος καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των εξόδων τους. Οι σπουδές είναι δωρεάν ή πολύ χαμηλού κόστους, και οι φοιτητές λαμβάνουν επίδομα, άρα μπορούν να δουλεύουν με τρόπο που δεν απειλεί την ακαδημαϊκή τους πορεία.
Στον ευρωπαϊκό Νότο η κατάσταση είναι αντίστροφη. Στην Ελλάδα μόνο το 1,87% των φοιτητών εργάζεται, στην Ιταλία σχεδόν κανείς (0,05%) και στην Κύπρο μόλις το 5,05%. Την ίδια ώρα, οι ίδιοι αυτοί φοιτητές πρέπει να πληρώσουν μεγάλο μέρος του κόστους των σπουδών τους: 57,1% στην Κύπρο, 64,5% στην Πορτογαλία, 80,7% στη Λιθουανία. Εκεί δηλαδή όπου οι φοιτητές χρειάζονται περισσότερο εισόδημα, είναι πιο δύσκολο να δουλέψουν και κινδυνεύουν να μείνουν πίσω ή να εγκαταλείψουν.
Πηγή: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.phptitle=Participation_of_young_people_in_education_and_the_labour_market#Data_sources
https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Educational_expenditure_statistics
Όμως, αρκεί ένα πτυχίο για να βρεις δουλειά;
Ακόμα και όταν οι φοιτητές καταφέρνουν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους, δεν έχουν όλοι τις ίδιες πιθανότητες να μπουν στην αγορά εργασίας. Στις Σκανδιναβικές χώρες, τα δεδομένα είναι καθησυχαστικά: χαμηλά ποσοστά ανεργίας, χαμηλοί δείκτες NEET, και μικρή διαφορά ανάμεσα σε φοιτητές και αποφοίτους. Το πτυχίο λειτουργεί, προστατεύει, ανοίγει δρόμους.
Όμως στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στην Ιταλία και στην Κύπρο, η εικόνα είναι ριζικά διαφορετική. Στην Ελλάδα το 21,2% των νέων βρίσκονται εκτός σπουδών, εργασίας και κατάρτισης (NEET), ενώ το 32,9% των πτυχιούχων είναι άνεργοι. Η Ισπανία εμφανίζει αντίστοιχα νούμερα, η Ιταλία έχει 16,8% NEET και 26,4% άνεργους αποφοίτους. Στην Κύπρο, 17,4% των νέων είναι NEET.
Αυτοί οι αριθμοί δείχνουν ένα βαθύτερο πρόβλημα: Στον Νότο το πτυχίο δεν μεταφράζεται σε εγγυημένη πρόσβαση στην εργασία.
Και όχι, αυτό δεν συμβαίνει επειδή οι νέοι σπουδάζουν λάθος αντικείμενα. Συμβαίνει επειδή η αγορά εργασίας απορροφά λιγότερους, πληρώνει χειρότερα, προσφέρει λιγότερη ασφάλεια.
Πηγή: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/edat_lfse_22__custom_18886617/default/table
https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tesem140__custom_18886672/default/table
Το πτυχίο δεν αρκεί στον Νότο: ίσες σπουδές, άνισες ευκαιρίες
Η τρίτη οπτικοποίηση δείχνει μια ανησυχητική πραγματικότητα: στις χώρες του Νότου, ένα πανεπιστημιακό πτυχίο δεν προσφέρει σημαντικά περισσότερες επαγγελματικές ευκαιρίες από ένα απολυτήριο Λυκείου. Σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ιταλία, τα ποσοστά απασχόλησης μεταξύ αποφοίτων Λυκείου και Πανεπιστημίου έχουν ελάχιστες διαφορές. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πτυχιούχοι δεν εργάζονται, σημαίνει ότι όλοι εργάζονται λιγότερο, ανεξαρτήτως σπουδών.
Το πτυχίο χάνει την αξία του όταν η αγορά εργασίας δεν απορροφά πτυχιούχους σε θέσεις που αντιστοιχούν στα προσόντα τους. Αυτό οδηγεί στην υποαπασχόληση και εντείνει το αίσθημα ματαιότητας για όσους επενδύουν χρόνο και χρήμα στις σπουδές τους.
Αντίθετα, οι Σκανδιναβικές χώρες, Σουηδία, Νορβηγία, Φινλανδία, Δανία, δείχνουν ότι το πτυχίο έχει ουσιαστική αξία: οι πανεπιστημιακοί απόφοιτοι εργάζονται σε υψηλότερα ποσοστά από τους αποφοίτους Λυκείου, συχνά σε θέσεις με καλύτερους μισθούς και προοπτικές.
Στην πράξη, οι ίδιοι οι τίτλοι σπουδών δεν καθορίζουν την προοπτική εργασίας, αλλά το εκπαιδευτικό και εργασιακό σύστημα στο οποίο βρίσκεσαι:
–
· Στον Βορρά: Σπουδάζεις → αυξάνεις τις πιθανότητες για καλύτερη απασχόληση
–
· Στον Νότο: Σπουδάζεις → απλώς ελπίζεις να μην μείνεις εκτός
Πηγή: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/edat_lfse_24__custom_18886044/default/table
Η Κυπριακή πραγματικότητα: περισσότερες σπουδές, ίδια ανεργία
Από το 2014 μέχρι το 2023, βλέπουμε όλο και περισσότερους νέους στην Κύπρο να μπαίνουν στα πανεπιστήμια, και ειδικά οι γυναίκες, που πλέον είναι περισσότερες από τους άντρες. Αυτό μοιάζει με ένα βήμα μπροστά. Όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Παρόλο που σπουδάζουμε περισσότερο, η ανεργία στους νέους δεν πέφτει. Αντίθετα, σε πολλές χρονιές, οι άνεργες γυναίκες είναι περισσότερες από τους άντρες, παρόλο που έχουν περισσότερα πτυχία.
Θα περίμενε κανείς ότι με περισσότερα πτυχία θα έρθουν και περισσότερες ευκαιρίες. Αλλά τα δεδομένα δείχνουν κάτι άλλο: στην Κύπρο, το πτυχίο δεν είναι αφετηρία για κάτι παραπάνω, είναι μια αναμονή, ένα βήμα που δεν οδηγεί πάντα στην αγορά εργασίας.
Πηγή: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tesem140__custom_18887280/default/table
https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/educ_uoe_enrt01__custom_18887311/default/table