Οι νέοι απομακρύνονται από την πολιτική: Αποχή και δυσπιστία στο προσκήνιο
Η κρίση στη σχέση νέων και πολιτικής
Η σχέση των νέων με την πολιτική φαίνεται να περνά κρίση. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα έρευνας που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο πανεπιστημιακής εργασίας του μαθήματος Τεχνητή Νοημοσύνη και Δημοσιογραφία, σημαντικό ποσοστό των νέων δηλώνει αποστασιοποιημένο από το πολιτικό σύστημα, εκφράζοντας χαμηλή εμπιστοσύνη προς τα κόμματα και περιορισμένη διάθεση συμμετοχής στις εκλογές.
Η σχέση των νέων με την πολιτική στην Κύπρο δεν βρίσκεται απλώς σε μια φάση αποστασιοποίησης. Βρίσκεται ξεκάθαρα σε κρίση. Όχι επειδή οι νέοι αδιαφορούν, αλλά επειδή δεν εμπιστεύονται.
Τα ποσοστά της έρευνας
Τα ποσοστά είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το 34% των νέων αξιολογεί τη σχέση του με την πολιτική ως “καθόλου καλή”, ενώ το 23,7% την χαρακτηρίζει αρνητική. Παράλληλα, το 15,5% διατηρεί ουδέτερη στάση, ενώ το 20,6% την αξιολογεί θετικά και μόλις το 6,2% ως “πάρα πολύ καλή”. Τα στοιχεία αυτά δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας: η πολιτική δεν εμπνέει τους νέους. Και όταν δεν εμπνέει, δεν κινητοποιεί. Αντίθετα, δημιουργεί μια αίσθηση απόστασης, που με τον χρόνο μετατρέπεται σε αποστασιοποίηση.
Η αποστασιοποίηση των νέων
Η αποστασιοποίηση αυτή επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες δηλώνουν πολιτικά αποστασιοποιημένοι. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η απομάκρυνση των νέων από την πολιτική δεν είναι μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά μια ευρύτερη τάση που επηρεάζει σημαντικό μέρος της νεολαίας. Δεν πρόκειται για παροδική στάση, αλλά για μια πιο βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αντιλαμβάνονται την πολιτική.
Οι λόγοι της απομάκρυνσης
Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι η αποστασιοποίηση αυτή. Είναι οι λόγοι πίσω από αυτήν. Οι απαντήσεις των συμμετεχόντων δείχνουν ξεκάθαρα ότι η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους πολιτικούς και τα κόμματα αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα απομάκρυνσης. Συγκεκριμένα, ένα μεγάλο ποσοστό αποδίδει την αποστασιοποίηση στην έλλειψη εμπιστοσύνης, ενώ αρκετοί δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται ότι εκπροσωπούνται από κάποιο πολιτικό κόμμα. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η αποχή δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς αδιαφορία. Είναι, σε πολλές περιπτώσεις, μια μορφή στάσης.
Η αίσθηση μη εκπροσώπησης
Η αίσθηση ότι «η φωνή τους δεν ακούγεται» αποτελεί ίσως το πιο κρίσιμο εύρημα της έρευνας. Η πλειοψηφία των νέων δηλώνει ότι δεν αισθάνεται ότι έχει ουσιαστικό ρόλο στο πολιτικό σύστημα. Αυτό το στοιχείο εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η αποστασιοποίηση είναι τόσο έντονη. Όταν οι νέοι δεν βλέπουν τον εαυτό τους μέσα στην πολιτική διαδικασία, δεν έχουν λόγο να συμμετέχουν ενεργά σε αυτήν.
Η στάση απέναντι στις εκλογές
Η εικόνα αυτή γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν εξεταστεί η στάση των νέων απέναντι στις εκλογές. Από τη μία πλευρά, οι περισσότεροι αναγνωρίζουν τη σημασία της ψήφου. Από την άλλη, σημαντικό ποσοστό δηλώνει ότι δεν συμμετέχει ή δεν σκοπεύει να συμμετάσχει στις εκλογές. Το γεγονός ότι πάνω από το μισό των συμμετεχόντων δεν ψήφισε στις τελευταίες εκλογές, καθώς και το ότι ένα μεγάλο ποσοστό δηλώνει ότι δεν θα ψηφίσει στις επόμενες, αναδεικνύει ένα σοβαρό ζήτημα δημοκρατικής συμμετοχής.
Η αντίφαση αυτή είναι ενδεικτική: οι νέοι δεν απορρίπτουν τη δημοκρατία, αλλά αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα της συμμετοχής τους. Πιστεύουν στη σημασία της ψήφου, αλλά δεν πιστεύουν ότι η ψήφος τους μπορεί να φέρει πραγματική αλλαγή. Αυτό δημιουργεί ένα κενό ανάμεσα στη θεωρητική αποδοχή της δημοκρατίας και στην πρακτική συμμετοχή.
Ο ρόλος της ενημέρωσης και των social media
Ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας είναι ο τρόπος με τον οποίο οι νέοι ενημερώνονται. Τα social media αποτελούν πλέον την κύρια πηγή πολιτικής πληροφόρησης. Πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram κυριαρχούν, διαμορφώνοντας έναν νέο τρόπο πρόσληψης της πολιτικής. Η πληροφορία είναι άμεση, σύντομη και συχνά προσαρμοσμένη σε μορφές που ευνοούν την ταχύτητα και όχι το βάθος.
Παραπληροφόρηση και επιπτώσεις
Ωστόσο, αυτή η μορφή ενημέρωσης έχει και συνέπειες. Η έκθεση σε παραπληροφόρηση είναι ιδιαίτερα υψηλή, γεγονός που επηρεάζει την αξιοπιστία της πολιτικής πληροφόρησης. Όταν οι νέοι δεν είναι βέβαιοι για την εγκυρότητα των πληροφοριών που λαμβάνουν, η εμπιστοσύνη τους προς την πολιτική υπονομεύεται ακόμη περισσότερο. Έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: λιγότερη εμπιστοσύνη οδηγεί σε λιγότερη συμμετοχή, και λιγότερη συμμετοχή ενισχύει την αποστασιοποίηση.
Οι νέοι ζητούν αλλαγή
Παρά την αρνητική εικόνα, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι νέοι δεν είναι παθητικοί. Αντίθετα, γνωρίζουν πολύ καλά τι θα μπορούσε να αλλάξει την κατάσταση. Ένα σημαντικό ποσοστό ζητά πιο άμεση και ειλικρινή επικοινωνία από τους πολιτικούς, ενώ πολλοί επισημαίνουν την ανάγκη για ουσιαστική εκπροσώπηση των προβλημάτων της νεολαίας. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι οι νέοι δεν απορρίπτουν την πολιτική, αλλά ζητούν μια διαφορετική πολιτική.
Το χάσμα πολιτικής και νέας γενιάς
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι ότι οι νέοι έχουν απομακρυνθεί από την πολιτική. Το πρόβλημα είναι ότι η πολιτική έχει απομακρυνθεί από τους νέους. Όταν ο πολιτικός λόγος δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα της νέας γενιάς, όταν οι υποσχέσεις δεν υλοποιούνται και όταν η επικοινωνία παραμένει επιφανειακή, η απογοήτευση είναι αναπόφευκτη.
Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι η στάση των νέων απέναντι στην πολιτική δεν διαμορφώνεται σε κενό. Επηρεάζεται από την καθημερινότητα τους, τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, αλλά και από την εικόνα που προβάλλεται για την πολιτική μέσα από τα μέσα ενημέρωσης και τα social media. Όταν η πολιτική παρουσιάζεται ως ένας χώρος σύγκρουσης, υποσχέσεων χωρίς αντίκρισμα και απομάκρυνσης από την πραγματικότητα, είναι λογικό οι νέοι να δυσκολεύονται να ταυτιστούν με αυτήν.
Παράλληλα, το χάσμα μεταξύ πολιτικού λόγου και νεολαίας φαίνεται να διευρύνεται. Οι νέοι συχνά αντιλαμβάνονται τον πολιτικό λόγο ως αποκομμένο από τη δική τους καθημερινότητα, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση ότι η πολιτική δεν τους αφορά άμεσα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ενδιαφέρονται, αλλά ότι δεν βρίσκουν τρόπους να εκφραστούν μέσα από τα υπάρχοντα πολιτικά κανάλια.
Νέες μορφές συμμετοχής
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από την έρευνα είναι ο τρόπος με τον οποίο οι ίδιοι οι νέοι αντιλαμβάνονται τις εναλλακτικές μορφές πολιτικής συμμετοχής. Ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό δηλώνει ότι παρακολουθεί ή συμμετέχει σε πολιτικό περιεχόμενο μέσω social media, γεγονός που δείχνει ότι η πολιτική δεν απουσιάζει από τη ζωή τους, αλλά μετασχηματίζεται. Ωστόσο, οι απόψεις των νέων διαφέρουν. Κάποιοι θεωρούν ότι η συμμετοχή μέσω social media είναι εύκολη αλλά περιορισμένη και δεν έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα, ενώ άλλοι τη βλέπουν ως έναν τρόπο έκφρασης που συμπληρώνει, αλλά δεν αντικαθιστά τη συμμετοχή στις εκλογές και την ενεργή πολιτική δράση.
Το στοιχείο αυτό ενισχύει την άποψη ότι οι νέοι δεν απορρίπτουν τη συμμετοχή, αλλά αναζητούν πιο άμεσους και σύγχρονους τρόπους έκφρασης. Η πολιτική μεταφέρεται σταδιακά σε ψηφιακά περιβάλλοντα, όπου η συμμετοχή είναι πιο προσβάσιμη, αλλά ταυτόχρονα λιγότερο θεσμικά οργανωμένη. Αυτό δημιουργεί νέες μορφές πολιτικής εμπλοκής, οι οποίες δεν μπορούν να αγνοηθούν από το πολιτικό σύστημα.
Συνολικά, η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή μιας γενιάς που δεν είναι αδιάφορη, αλλά απαιτητική. Οι νέοι δεν απορρίπτουν τη δημοκρατία. Αμφισβητούν, όμως, το κατά πόσο λειτουργεί προς όφελος τους. Η αποστασιοποίηση τους δεν είναι αδυναμία, είναι μήνυμα. Ένα μήνυμα που το πολιτικό σύστημα δεν μπορεί πλέον να αγνοεί.
Το σχετικό podcast είναι διαθέσιμο εδώ:
https://drive.google.com/file/d/162L6SyJ9fpGUs1-8OtVEsqGdO2RTpG8p/view?usp=sharing